«فلانی ذاتا قوی است.» این جمله را زیاد می شنویم و معمولا هم به عنوان تعریف. ولی همین جمله یک فرض خطرناک در خود دارد: اینکه تاب آوری چیزی است که یا داری یا نداری. پژوهش های پنجاه سال اخیر دقیقا خلاف این را نشان می دهند.
جادوی معمولی
ان مستن، روان شناس رشد در دانشگاه مینه سوتا، دهه ها کودکانی را مطالعه کرد که در سخت ترین شرایط بزرگ شده بودند. انتظار می رفت بازماندگان موفق، استثناهای نادر با ویژگی های فوق العاده باشند. چیزی که پیدا شد متفاوت بود.
تاب آوری از جادوی معمولی می آید: از سامانه های عادی سازگاری انسان، نه از ویژگی های نادر و خارق العاده.
مستن نام این یافته را جادوی معمولی گذاشت. کودکانی که خوب از آب درآمده بودند، ابرقهرمان نبودند؛ به سامانه های عادی و در دسترسی وصل بودند که کار می کردند.
چرا این تمایز عملی است و فلسفی نیست: اگر تاب آوری صفت باشد، کاری از دست کسی برنمی آید. اگر فرایند باشد، هر کدام از آن چهار سامانه یک نقطه ورود برای تغییر است.
پس آیا واقعا می شود یادش گرفت
این سوالی است که با نظر جواب نمی گیرد. خوشبختانه چند فراتحلیل روی کارآزمایی های تصادفی شده انجام شده است.
| مطالعه | جمعیت | یافته |
|---|---|---|
| فراتحلیل PLOS One | بزرگسالان، کارآزمایی های تصادفی شده | اثر متوسط بر افزایش تاب آوری تا سه ماه پیگیری |
| مرور نظام مند Road to resilience | برنامه های متنوع آموزشی | اثر مثبت متوسط؛ برنامه های مبتنی بر CBT و ذهن آگاهی موثرتر |
| فراتحلیل کودکان و نوجوانان | کودکان و نوجوانان | اثربخشی کلی برنامه ها در ارتقای تاب آوری |
«اثر متوسط» یعنی چه: یعنی برنامه ها کار می کنند، ولی نه معجزه می کنند و نه اثرشان لزوما سال ها می ماند. بیشتر این مطالعات پیگیری کوتاه مدت داشته اند. هر کسی که «تاب آوری تضمینی در ده روز» بفروشد، چیزی می فروشد که پژوهش پشتش نیست.
چهار تمرین که شواهد پشتشان هست
- یک رابطه را عمیق کن، نه ده تا را. در پژوهش های مستن، حضور دست کم یک بزرگسال پایدار و حمایتگر قوی ترین عامل محافظ بود. کیفیت مهم تر از تعداد است.
- مهارت آرام سازی را قبل از بحران تمرین کن. خودتنظیمی هیجانی مثل شنا است؛ وسط غرق شدن یاد گرفته نمی شود.
- مسئله را به تکه های قابل حل بشکن. حس کنترل از حل کردن مسئله های کوچک ساخته می شود، نه از فکر کردن به مسئله بزرگ.
- به سختی معنا بده، ولی رنج را انکار نکن. معنا سازی با «مثبت اندیشی اجباری» فرق دارد؛ دومی معمولا نتیجه معکوس می دهد.
یک هشدار درباره کلمه تاب آوری
این مفهوم گاهی بد استفاده می شود: وقتی شرایط ناعادلانه است، خواستن تاب آوری بیشتر از فرد، در عمل یعنی انداختن بار مشکل ساختاری روی دوش او. مستن هم دقیقا تاکید می کند تاب آوری در سامانه ها ساخته می شود، نه فقط در درون آدم ها.
اگر مدتی است حالت خوب نیست و این تمرین ها هم کمکی نمی کنند، این نشانه کم بودن تاب آوری تو نیست. گفت وگو با یک روان شناس، خودش یکی از همان سامانه های حمایتی است.
اگر می خواهی بدانی الگوهای عمیق تر شخصیتی چطور شکل می گیرند، راهنمای طرحواره ها ادامه طبیعی این بحث است.
دیدن دوره های مهارت زندگی و تاب آوری